Η δύναμη του εσφαλμένου

Όταν ήμουν μικρός μου άρεσαν πολύ τα σπίτια. Ίσως επειδή τα σπίτια γύρω μας δεν έμοιαζαν πολύ με αυτά που έδειχνε τότε η τηλεόραση, ίσως επειδή μετακόμιζα συχνά, ασχολούμουν πολύ το πως χτίζεται ένα σπίτι. Είχα μάθει απέξω και ανακατωτά ποιος τεχνίτης κάνει την κάθε εργασία, με τι σειρά έρχονται κλπ. Και επειδή μου είχαν πει πως τα σπίτια τα χτίζουν οι πολιτικοί μηχανικοί είχα πάντα μια καλή εικόνα για το επάγγελμα (και τα συναφή επαγγέλματα) και ήταν ο βασικός λόγος που στις Πανελλαδικές είχα βάλει πρώτα διάφορα Τμήματα Μηχανικών. 

Φανταστείτε την έκπληξή μου όταν σπούδαζα στο Πολυτεχνείο (ναι, τόσο αργά...), σε νέα ειδικότητα όμως, και ανακάλυψα, ανάμεσα σε άλλα, ότι τα σπίτια δεν τα χτίζουν οι πολιτικοί μηχανικοί αλλά οι εργολάβοι... Με άλλα λόγια, αν και είναι καλό να είσαι μηχανικός ή αρχιτέκτονας, δεν είναι καθόλου αναγκαίο (όπως νόμιζα εγώ) για να γίνεις εργολάβος και να χτίζεις οικοδομές. Τα κεφάλαια και η εμπειρία δεν είναι, απλώς, σκόπιμα, είναι το παν, τα υπόλοιπα αγοράζονται. Σοκ...

Μη φοβάστε, δε θα ξενερώσετε.. Δε θα ασχοληθώ με τον ανεπαρκέσταστο επαγγελματικό προσανατολισμό της εποχής ούτε με τα συντεχνιακά των μηχανικών και των εργολάβων για το ποιος -πρέπει -να -κάνει -τι. Αντίθετα, βλέπετε ότι ένα απλό σφάλμα επηρέασε τη ζωή μου καταλυτικά. Δεν το μετάνιωσα ούτε στιγμή αλλά νομίζω ότι πρέπει να μιλήσω λίγο παραπάνω γι' αυτό.

Ο Ουμπέρτο Έκο, στο φοβερό δοκίμιό του "Η δύναμη του εσφαλμένου" (από όπου δανείστηκα και τον τίτλο του ποστ) μας εξηγεί πως ο Κολόμβος αποφάσισε να πλεύσει στην Κίνα, αγνοώντας τις αντιρρήσεις των σοφών της Σαλαμάνκα. Οι σοφοί υπολόγιζαν την ακτίνα της γης όση περίπου είναι (ήταν, άλλωστε, γνωστή από τον Ερατοσθένη, πολλούς αιώνες πριν) και έλεγαν, σωστά, ότι το ταξίδι ήταν αδύνατο και ανώφελο. Οι ναυτικοί θα χάνονταν στον ωκεανό από την πείνα. Αντίθετα, ο Κολόμβος, αστρονόμος της κακιάς ώρας, υπολόγιζε την ακτίνα της γης στο 1/3 περίπου της πραγματικής, και ως εκ τούτου, έλεγε πως το ταξίδι ήταν εφικτό. Κανείς από τις δύο πλευρές δε φανταζόταν ότι ο Κολόμβος θα έπεφτε πάνω σε μια νέα ήπειρο. Και οι δυο είχαν δίκιο αλλά και οι δύο είχαν και άδικο. Στην πράξη ο Κολόμβος κυνηγώντας ένα σφάλμα άλλαξε το ρου της Ιστορίας.

Ομοίως, ο Έκο ισχυρίζεται ότι ένα παιχνίδι λογίων, με τις διακηρύξεις των Ροδόσταυρων, οδήγησε σταδιακά σε απίστευτες θεωρίες συνωμοσίας που επιβιώνουν ως τις μέρες μας και κόστισαν εκατόμβες νεκρών Εβραίων στο Ολοκαύτωμα. Ο συγγραφέας επιχειρηματολογεί, όπως πάντα, τεκμηριωμένα και με πολύ χιούμορ.

Τελικά δεν έγινα ούτε πολιτικός μηχανικός, ούτε αρχιτέκτονας ούτε εργολάβος. Καλύτερα ίσως. Δε θα είχα τα κεφάλαια να χτίζω οικοδομές, άσε που πλέον οι οικοδομές έχουν κρίση. Κάνω μια δουλειά (πάλι από συγκυρία, ίσως αναφερθώ σε επόμενο ποστ)  που απαιτεί ελάχιστο πάγιο κεφάλαιο και προσφέρει δυνατότητες για δωρεάν τουρισμό. Λαχείο, προ κρίσης, ικανοποιητική, σχετικά, επιλογή ακόμη και σήμερα...

Αν αναρωτηθείτε πόσα πράγματα που μας αφορούν αλλά και ξεφεύγουν από κάθε έλεγχο είναι επειδή κάνουμε εσφαλμένες εκτιμήσεις, στη ζωή, τον έρωτα, τη δουλειά και σε πολλά άλλα, δεν είναι υπερβολικό να ισχυριστεί κανείς ότι εκτός από τη γνώση που έχει δύναμη (Φράνσις Μπέικον), δύναμη έχει και το εσφαλμένο. Υπ' αυτή την έννοια και υπό κανονικές συνθήκες, καμιά προσπάθεια δεν πάει τελείως χαμένη. Απλά χρειάζεται να βρεις τρόπο, όπως είπε και ο Στηβ Τζομπς στο διάσημο λόγο του προς τους αποφοίτους του Στάνφορντ, "να ενώσεις τις τελείες". Δύο απομεινάρια από αποτυχίες μπορούν να οδηγήσουν στην επιτυχία, ακόμη (στην περίπτωση του Τζομπς) στο θρίαμβο.

Οπότε μη φοβάστε τις εσφαλμένες εκτιμήσεις. Εστιάστε στα αμετάκλητα γεγονότα.

Διαβάστε: Ουμπ. Έκο, Περι Λογοτεχνίας, Εκδ. Ελληνικά Γράμματα