Επιμηθείς vs Προμηθείς στη σημερινή Ελλάδα

Ο Επιμηθέας ήταν, σύμφωνα με τη μυθολογία, εκείνος ο Τιτάνας που πρώτα έπραττε και μετά σκεφτόταν αν αυτό ήταν το σωστό/ σκόπιμο/ ωφέλιμο. Παντρεύτηκε μια ωραία γυναίκα, την Πανδώρα, η οποία τα θαλάσσωσε και μας έστειλε όλα τα δεινά - αλλά και την Ελπίδα.

Ο Προμηθέας πάλι ήταν το αντίθετο του Επιμηθέα. Σκεφτόταν πρώτα πολύ και μετά ενεργούσε. Παρόλα αυτά, από την αγάπη του για τους ανθρώπους, κατέληξε δεμένος σε ένα βράχο με ένα αετό να του τρώει το συκώτι.

Με τη χώρα γύρω μας να καίγεται, δεν έχω διάθεση να ψάξω αν οι αρχαίοι μας πρόγονοι προσπάθησαν να περιγράψουν αυτό που ο Goleman διαχώρισε πρόσφατα ως "κοινωνικό" και "λογικό" εγκέφαλο. Αντίθετα, σήμερα έχω όρεξη να κοιτάξω τους "επιμηθείς" και τους "προμηθείς" που βλέπουμε στα πάνελ, τις συνεντέυξεις αλλά και γύρω μας. Με τη σημείωση ότι και οι μεν και οι δε βρίσκονται σε όλες τις κοινωνικές τάξεις και δεν ανήκουν σε μία πολιτική ιδεολογία -τα κόμματα ας αφήσουμε για άλλη φορά.

Φυσικά, υπάρχουν παγίδες: με τόσο "λιβάνισμα" στο μύθο του Προμηθέα, από τα σχολικά βιβλία και τη διανόηση, νομίζω ότι κανείς δε θα παραδεχτεί ότι ταυτίζεται με τον Επιμηθέα. Ίσως γι' αυτό δεν έχουμε ακούσει και καμία αυτοκριτική από πουθενά. Τραπεζίτες που δάνειζαν όλο τον κόσμο, χωρίς δικλείδες ασφαλείας, μάλλον θα σου πούνε ότι σκέφτονταν μακροπρόθεσμα αλλά γύρισε τούμπα η κατάσταση. Όσοι τραπεζίτες ήταν πιο επιφυλακτικοί, μάλλον ήταν δειλοί. Εκδότες και πολιτικοί που κάνουν σταθερά σπέκουλα πάνω στη δυστυχία των άλλων θα σου πούνε ότι πονάνε γι' αυτά που βλέπουν γι' αυτό υποτιμούν τους κινδύνους για τη χώρα συνολικά. Όσοι προσπαθούν να αρθρώσουν ένα λόγο σοβαρότερο, προφανώς είναι ανάλγητοι. Όσο διατρέχουμε κατεβαίνοντας την κοινωνική πυραμίδα, που να αρχίσουμε και που να τελειώσουμε... Επαγγελματίες και αγρότες που ζούσανε από επιδοτήσεις, επιστήμονες που τακτοποιήθηκαν στο Δημόσιο και τρέχαν να πάρουν το ένα δάνειο μετά το άλλο για μια στιγμή μεγάλης ζωής, μαγαζάτορες που έκαναν τον παρακρατημένο ΦΠΑ εξοχικό που χρησιμοποιούσαν 20 μέρες το χρόνο και τώρα ξέμειναν από κεφάλαιο κίνησης και πολλοί άλλοι.

Στο πολιτικό πεδίο, όμως, ο διαχωρισμός αυτών που προτιμούν την ασφάλεια από αυτούς που παίζουν ζάρια, είναι εμφανής. Οι "επιμηθείς" δεν έχουν πρόβλημα να παίξουν με τη φωτιά: "μας τρομοκρατούν με το "GRexit", δε θα το κάνουν, μας εκβιάζουν, δεν τους έχουμε ανάγκη, θα τους δείξουμε, θα καταφέρουμε και το χρήμα να πάρουμε και να μην τους κάνουμε τα χατίρια, δε φταίμε εμείς που χρεοκοπήσαμε, μπορούμε να στραφούμε σε Ρώσους και Κινέζους." Και άλλα πολλά παρόμοια.

Από την άλλη, οι "προμηθείς", αξιοθαύμαστοι, βεβαίως, μια και απέφυγαν τις κακοτοπιές στη ζωή και την καριέρα τους, μου φαίνονται ότι υπερασπίζονται, ακόμη και τα αυτονόητα, με μια ψυχρότητα αλλά και με τη σιγουριά των ανθρώπων που δεν απειλούνται εύκολα από υλικούς κινδύνους. "Αν μείνουμε στο €, τα πράγματα θα είναι δύσκολα για όλους, αν πάμε στη δραχμή θα είναι πολύ χειρότερα για σας. Και, προσέξτε, γιατί μερικοί έχουν συστήσει τη "συμμορία της Δραχμής" και σας χρησιμοποιούν." Και, παρόλο που έχουν δίκιο σε όλα, δεν μπορούν να πείσουν τους άλλους -αν κρίνω τουλάχιστον από τις τελευταίες εκλογές.

Μου φαίνεται ότι η ασυνεννοησία έχει βάση αξιακή. Κάτι σαν τη "σύγκρουση των πολιτισμών" μεταξύ κρατών που περιέγραψε ο Χάντινγκτον, μόνο που στην Ελλάδα έχει την πρωτοτυπία να εξελίσσεται στο εσωτερικό της χώρας. Όσο δίκαιο κι αν έχουν οι "προμηθείς", δεν πρόκειται να το βρούνε υπενθυμίζοντας, έστω και εμμέσως, στους άλλους ότι  τα έκαναν θάλασσα (όταν στράφηκαν στο κρατικό χρήμα αντι για τις εξαγωγές, όταν έπαιρναν συνέχεια δάνεια, αντί να εξελίσσονται ομαλά, όταν βολεύτηκαν σε μια θεσούλα στο Δημόσιο και νομίζανε πως έγιναν μεγαλοαστοί κα).

Όχι ότι το "ελληνικό σύστημα" δεν είναι εξοργιστικό: η ανικανότητα και η απαξία για ό,τι απαιτεί προγραμματισμό για περισσότερο από μια βδομάδα μας έφερε στα σημερινά χάλια. Πχ η δυσανεξία στο ΕΣΠΑ οφείλεται στην έλλειψη "ωριμότητας" (μελέτες και άδειες) των έργων των Φορέων, όχι την έλλειψη χρημάτων. Παρόλα αυτά, α υ τ ό το σύστημα απέδιδε μέχρι τώρα. Εφόσον οι πολιτικές τάξεις δεν είχαν συνέχεια, ούτε το κράτος είχε συνέχεια, ούτε οι περισσότερες επιχειρήσεις είχαν λόγο για χτίζουν σταθερά: όλα ήταν μια "άρπα -κόλλα", αναλόγως της συγκυρίας. Δεδομένου του κόστους και των κινδύνων, συνέφερε να είσαι επιμηθέας.

Περιμένουμε οι "επιμηθείς" να αλλάξουν αμέσως; Ακόμη και πιο εξασφαλισμένοι από αυτούς  αδυνατούν να διακρίνουν την κατεύθυνση που δείχνει "το βέλος του χρόνου". Ο καιροσκοπισμός των περισσότερων πολιτικών και οικονομικών παραγόντων, μεγάλων και μικρών, τους τυφλώνει τόσο που νομίζουν πως δε θα πληρώσουν -όχι υποχρεωτικά σε χρήμα -ακριβά τη φιλαυτία τους παρόλο που η χιονοστιβάδα πάει κατά πάνω τους. Πόσοι είχαν την προνοητικότητα να κρατήσουν "χαμηλούς τόνους" τα προηγούμενα χρόνια και να μη στιγματιστούν, ώστε να μην είναι οι πρώτοι στόχοι; Πόσοι "πρώην" είναι εκτεθειμένοι σε περίπτωση που η Βουλή αρχίζει να τους ψάχνει και να μην κάνει τα "στραβά μάτια"; Αν αυτοί ήταν τόσο απερίσκεπτοι, οι οποίοι είχαν όλη την πληροφόρηση και την πολυτέλεια να πάρουν και κάποιοα μέτρα προστασίας, φανταστείτε τι γίνεται παρακάτω.

Κρίσιμη παράμετρος στα παραπάνω είναι οι "σιωπηλοί προμηθείς". Όλοι όσοι δεν έκαναν κάποιο λάθος, ούτε επένδυσαν στη λαμογιά και, προς το παρόν, σιωπούνε. Ίσως αηδιασμένοι αλλά σιωπούν. Αποταμειεύσανε 20.000 € και τώρα ο Στρατούλης με το Γλέζο τους λένε "πλούσιους". Σπούδασαν και, αν πάμε στη δραχμή, θα γίνουν εργάτες ή αγρότες. Διορίστηκαν με την επετηρίδα ή τους γραπτούς διαγωνισμούς του ΑΣΕΠ και κανείς δεν νοιάζεται γι' αυτούς, γιατί οι συνδικαλιστές προέρχονται από τους άλλους ΔΥ: με τις εκτός ΑΣΕΠ διαδικασίες, με την προσαύξηση του 50% κλπ. Δε μιλώ γι' αυτούς. Μιλώ για τους άλλους που έχουν πρόσβαση στον πολιτικό διάλογο και μας ζητούν "να σκεφτούμε μακροπρόθεσμα". Όσο δίκαιο κι αν έχουν, μπορούν αυτό να το ζητάνε από όλους; Είναι το μέλλον για όλους ρόδινο;

Τίποτα δε θα διορθωθεί με την αυταρέσκεια ούτε με το διδακτισμό. Αν ήταν εύκολο να είσαι "προμηθέας", θα το είχαν καταφέρει και οι άλλοι. Τότε που τα σχολικά βιβλία έγραφαν πόσο ανώτερος και πιο προφυλαγμένος από τους Μαύρους Κύκνους ήταν ο Προμηθέας. Έστω κι αν τελικά την πάτησε και αυτός.

Δείτε (αλλά μην το πάρετε τοις μετρητοίς, ισχύει περισσότερο στις χώρες που ευνοούν την αξιοκρατία):
http://www.ted.com/talks/lang/en/joachim_de_posada_says_don_t_eat_the_marshmallow_yet.html