Δεν αναφέρομαι στην ταινία, η οποία είναι πολύ ενδιαφέρουσα και δείχνει το τίμημα του ναρκισσισμού και της τελειομανίας στους νέους. Αναφέρομαι στην ιδέα του βιβλίου “Ο Μαύρος Κύκνος” του Νίκολας Νασίμ Τάλεμπ, το οποίο εξετάζει τις επιπτώσεις του απροσδόκητου. Μπορεί να είναι μια ιδέα, ένα γεγονός, μια παρατήρηση, μια καινοτομία, ίσως όχι πρωτότυπα αλλά όπωσδήποτε κοινωνικά χρήσιμα και σκόπιμα. Σύμφωνα με τον Τάλεμπ, τα κοινωνικά φαινόμενα σπάνια έχουν όρια, γι' αυτό και οι αυτοκράτορίες καταρρέουν, οικονομικοί κολοσσοί χρεωκοπούν, start up επιχειρήσεις γιγαντώνονται και ταλέντα κατακτούν το παγκόσμιο στερέωμα. Με άλλα λόγια, η δυναμική των κοινωνικών φαινομένων είναι σαρωτική -ίσως, αυτό να εξηγεί γιατί όπου υπάρχουν “αντίβαρα”, όπως πχ στις δημοκρατίες, οι καταστάσεις ελέγχονται κάπως ευκολότερα.
Αν και ο Τάλεμπ φαίνεται κάποιες φορές να συγχέει την επιστήμη με τη σοφία, προσπερνώντας το γεγονός ότι επιστήμες όπως τα οικονομικά, η αρχιτεκτονική, η χωροταξία ή η ιατρική, δεν μπορούν να είναι επιστήμες με τον τρόπο που είναι τα μαθηματικά ή φυσική δηλαδή δεν μπορούν να οδηγήσουν εύκολα σε βέβαια συμπεράσματα, η προσπάθεια κατανόησης του απροσδόκητου είναι από μόνη της πολύ σημαντική. Όχι μόνο γιατί το απροσδόκητο κυριαρχεί (θετικά ή αρνητικά) στις ζωές των ανθρώπων και τις κοινωνίες αλλά και γιατί το πιο γοητευτικό στοιχείο στην Ιστορία είναι αυτό που βρίσκετα πέρα από τα όρια. Και όσοι το πραγματοποιούν γίνονται διάσημοι, καμιά φορά εξασφαλίζοντας την υστεροφημία τους. Οι ανταμοιβές δεν περιορίζονται ασφαλώς στην αναγνωρισιμότητα, προσφέρουν συνήθως και μια υλική ασφάλεια και όσοι τα καταφέρνουν σπάνια είναι τόσο σεμνοί ώστε να απορρίψουν την τελευταία.
Γιατί είναι τόσο σημαντικοί οι Μαύροι Κύκνοι; Η ανθρώπινη ψυχολογία και η τάση για μίμηση είναι αυτά που προκαλούν και διαδίδουν αστραπιαία την επιτυχία ή τον πανικό των Μαύρων Κύκνων. Οι μεγάλες επιχειρήσεις τείνουν να πληρώνουν πολύ δυνατά μυαλά για να συλλάβουν και να περιγραψουν πως λειτουργούν οι αγορές, ποιοι αλγόριθμοι κρύβονται πίσω από τις τάσεις των ανθρώπων. Μάταια. Οι Μαύροι Κύκνοι ποτέ δε γίνονται λευκοί, το πολύ πολύ να γίνουν λίγο γκρίζοι.
Πως; Υποψιαζόμενοι αυτό που μπορεί τελικά να μην έρθει. Πχ αν μία χώρα της ΕΕ χρειάζεται οικονομική στήριξη, μπορεί να γλιτώσει τη χρεωκοπία. Αν χρειάζονται τέσσερις, είναι πολύ πιθανότερο η μία απ' αυτές να χρεωκοπήσει -ναι, πρόκειται γι' αυτή που καταλαβαίνετε. Αλλά και πάλι δεν είναι σίγουρο. Είναι αυτό χάρτης για το μέλλον; Όχι καθόλου. Ποιος είπε ότι το μέλλον είναι ευανάγνωστο;
Ωραία. Και γιατί πρέπει να διαβάσεις το Μαύρο Κύκνο για να τα σκεφτείς αυτά; Δεν τα βλέπεις κάθε μέρα; Όχι δεν τα βλέπεις. Οι Μαυροι Κύκνοι ξεπηδούν από συγκεκριμένες περιοχές της ανθρώπινης δραστηριότητας. Αφορούν τα οικονομικά σου, τα προσωπικά σου, τις ιδέες σου, την υγεία σου. Δεν αφορούν, όσο κι αν φαίνεται παράξενο μια και μιλάμε για το τυχαίο, τα τυχερά παιχνίδια, το βραχυπρόθεσμο προγραμματισμό ή άλλες πιο fixed πλευρές της ζωής.
Το Τάλεμπ χαρακτηρίζει το βιβλίο του φιλοσοφικό παραμύθι. Είναι μάλλον κατώτερο αλλά δεν έχει σημασία γιατί είναι πρακτικά χρήσιμο, παρά τις υπερβολές του σε κάποια σημεία. Εκτός αν είσαι ένας ξερόλας nerd ή “χοντρο Τόνυ”, οπότε σωστά δυσπιστείς. γιατί δε χρειάζεσαι κανένα βιβλίο, εφόσον είσαι καταδικασμένος να ζεις για πάντα στον μικρόκοσμό σου.
