Ο παλαιοκομματισμός, ο νέος κόσμος και το "by -pass"

Βαριέμαι να γράφω. Πολύ. Σ' αυτή τη χώρα, πέντε -τουλάχιστον -χρόνια, αναλωνόμαστε στα ίδια. Γενικώς, πολλά απ' όσα λέμε ίσχυαν πριν από δέκα χρόνια, την εποχή της ευημερίας, και, πολύ φοβάμαι, θα ισχύουν και σε δέκα χρόνια από τώρα, αφού έχουμε μπει για τα καλά στην εποχή της ακινησίας: υπερφορολόγηση, διασπάθιση των φόρων σε πελατειακές εξυπηρετήσεις, οι περισσότεροι από τους μισούς Έλληνες είναι στο Δημόσιο ή συνταξιούχοι και ζουν με τους φόρους των άλλων, πλήρης ισοπέδωση ανάμεσα στους χρήσιμους δημόσιους φορείς και τους άχρηστους δημόσιους φορείς ή ανάμεσα στους συνταξιούχους των 35 χρόνων υπηρεσίας/ ασφάλισης και σε αυτούς των 18 χρόνων και πολλά άλλα. Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, απολύτως αποπνικτικό, όπου το πολιτικό σύστημα και η κοινωνία έχουν αποφασίσει σιωπηρά να αυτοκτονήσουν, με μικρά αλλά σταθερά βήματα, φαίνεται παράταιρο, ίσως και γραφικό, να μιλάμε για το μέλλον ή για κάτι διαφορετικό. Αλλά θα κάνω μια προσπάθεια.

Το βασικό χαρακτηριστικό της εποχής μας είναι η εξασθένιση του εθνικού κράτους. Οι υπερεθνικοί οργανισμοί (πχ ΕΕ) κερδίζουν έδαφος, οι περιφέρειες γίνονται αυτόνομοι παίκτες στο διεθνή καταμερισμό εργασίας, νέες μορφές διεθνούς συνεργασίας αναφύονται (από την Τρόικα της ελληνικής κρίσης, μέχρι το διακρατικό CERN, και από την πολυεθνική δύναμη του ΝΑΤΟ μέχρι το Ισλαμικό Κράτος). Για να μην αναφερθούμε στις πολυεθνικές και το παγκόσμιο κεφάλαιο. Απέναντι σ' αυτά, το ελληνικό κράτος παραμένει συγκεντρωτικό, δυσκίνητο, εχθρικό. Εξακολουθεί να πιστεύει ότι μπορεί να συντηρηθεί από τη φορολογία εντός της ελληνικής επικράτειας. Δεν μπορούσε να κάνει μεγαλύτερο λάθος.

Μετά το κραχ του 2008 -νομίζω ότι τελικά, με αυτό τον όρο θα το θυμόμαστε στην Ελλάδα -ο δυτικός πολιτισμός ανασυντάσσεται και η παγκοσμιοποίηση οργανώνεται διαφορετικά. Οι ΗΠΑ και η ΕΕ αναμένεται να αναπτύξουν προσεχώς σε κάποιο βαθμό τελωνειακή ένωση, ενώ αντίστοιχες ενέργειες γίνονται ανάμεσα στις ΗΠΑ και τις πάλαι ποτέ "ασιατικές τίγρεις", μια κολοσσιαία διηπειρωτική συνεργασία γύρω από το βόρειο Ατλαντικό και τον Ειρηνικό. Η άνοδος των BRICS έχει αλλάξει πολλά. Η Κίνα κοντεύει τα δύο δις στον πληθυσμό και παράγει πλέον σύνθετα προϊόντα (πχ smartphones κλπ), η Ινδία το ενάμισι δισεκατομμύριο (με ανάλογες επιτυχίες στη βιομηχανία), η Ρωσία κατέχει πολλές πυρηνικές κεφαλές και έχει μια επιθετική στρατηγική, η Βραζιλία και η Νότια Αφρική έχουν μεγάλο ορυκτό πλούτο, πράγμα που σημαίνει ότι δεν επηρεάζονται εύκολα από μετανάστευση, διπλωματικές πιέσεις κλπ. Τα προβλήματα και ο ανταγωνισμός με τις BRICS δεν μπορούν να λυθούν, πλέον, με κανονιοφόρους ή αεροπλανοφόρα. Σχηματισμοί, όπως η ΕΕ ή η NAFTA, γίνονται σιγά -σιγά μικροί και λιγότερο δυνατοί. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου είναι πολύ μεγάλος και με συγκεκριμένο θεσμικό πλαίσιο. Επομένως, η αυξημένη διασύνδεση των οικονομιών χωρών στην Ευρώπη, την Αμερική και την Ανατολική Ασία που μοιράζονται κοινές αξίες και έχουν όμοιες κοσμοθεωρίες είναι μια αναμενόμενη κίνηση, ίσως μάλιστα να άργησε και λίγο.

Το νέο Ελντοράντο του πλανήτη είναι πλέον η Αφρική, εκτός από τη Βόρεια Αφρική, η οποία βασανίζεται ακόμη από πολλά πολιτικά προβλήματα. Οι πόροι της Αφρικής είναι πλέον πολύ συμφέροντες οικονομικά για να αγνοηθούν, ενώ η Αφρική είναι ακόμη πολύ αδύναμη για να τους διαπραγματευτεί σκληρά. Αμερικάνοι, Ευρωπαίοι, Κινέζοι και άλλοι προσπαθούν να επεκταθούν, να βρουν νέες ευκαιρίες, να χτίσουν συνεργασίες, να υπογράψουν συμφωνίες, να στήσουν μηχανισμούς. Αν προλάβουν οι δυτικοί θα έχουν ένα καλό χαρτί απέναντι στις νέες χώρες, αν όχι τα πράγματα ζορίζουν πολύ. Οι δυτικές κυρίαρχες τάξεις θα χάσουν αρκετή από την εξουσία τους στο υπόλοιπο κόσμο, ενώ οι δυτικές κοινωνίες θα χάσουν αρκετά από τα κεκτημένα τους.

Και τι μας νοιάζουν εμάς όλα αυτά; Μας νοιάζουν γιατί αυτό είναι το περιβάλλον στο οποίο θα κινηθεί υποχρεωτικά η Ελλάδα -ό,τι και αν πιστεύουν οι ακραίοι της Δεξιάς και της Αριστεράς, κανείς δεν πρόκειται να ασχοληθεί με το αν συμφωνούν οι Έλληνες με αυτές τις εξελίξεις. Αν και η όποια τελωνειακή ένωση ή κοινή αγορά είναι σαφώς "χαλαρότερη" από μια ζώνη με ενιαίο νόμισμα, οι επιπτώσεις θα είναι σημαντικές. Σε περιφερειακό επίπεδο, μια ενισχυμένη οικονομική συνεργασία ΗΠΑ -ΕΕ, σηματοδοτεί ένα νέο 1492: το κέντρο βάρους στον νέο οικονομικό χώρο θα μετακινηθεί δυτικά και στον κοινωνικό άξονα θα μετακινηθεί προς τα επάνω. Κοντολογίς, οι χώρες και οι περιφέρειες γύρω από τη Βόρεια Θάλασσα, η Ιρλανδία ή η Πορτογαλία θα κερδίσουν. Η Ανατολική Ευρώπη και τα Βαλκάνια θα χάσουν, θα εξελιχτούν σε μια παραμεθόριο περιοχή, με έντονα οικονομικά και κοινωνικά προβλήματα και δίπλα τους μια εθνικιστική Ρωσία και μια υπερφίαλη Τουρκία. Από τις κοινωνικές τάξεις στην Ελλάδα, είναι πιθανό να κερδίσουν όσοι ασχολούνται με την υπερπόντια ναυτιλία, αλλά μάλλον θα είναι οι μόνοι.

Είναι, επομένως, όλα μαύρα; Προς το παρόν, όχι. Όπως είπαμε, οι δυτικές χώρες συνεργάζονται αλλά και ανταγωνίζονται μεταξύ τους και με κάποιες από τις BRICS περισσότερο από ποτέ. Ως εκ τούτου, ο ανώτερος έλεγχος του χώρου ισοδυναμεί με έλεγχο της Ιστορίας, της τροπής που παίρνουν τα πράγματα. Σε ένα παγκόσμιο χωριό, οι εταιρείες και τα funds είναι ο νέος "στόλος" που έχουν οι διάφοροι παίκτες. Κεφάλαια από δυτικές χώρες δραστηριοποιούνται στο Κατάρ, το Ντουμπάι και τη Σιγκαπούρη -η δυτικότερη των ΗΠΑ χώρα, η οποία θα συμμετέχει στη διηπειρωτική συνεργασία ασιατικών, αμερικανικών και ευρωπαϊκών χωρών που περιγράψαμε παραπάνω. Αυτό πιθανώς να εξηγεί τη σπουδή χωρών, όπως οι ΗΠΑ, όχι μόνο να διασωθεί η ελληνική οικονομία -παρά τις κατηγορίες, "οριζόντια" από το πολιτικό σύστημα, για "τοκογλύφους" κλπ -αλλά και για την οικοδόμηση ενός άξονα ανάμεσα στην Ελλάδα, την Κύπρο και το Ισραήλ, οποίος θα λειτουργεί συμπληρωματικά στον άξονα μεσανατολικά εμιράτα -Σιγκαπούρη. Στο σημείο αυτό, Ελλάδα και Σιγκαπούρη μοιάζουν. Είναι οι χώρες όπου ενώνονται τόξα και ενδοχώρες φιλικές προς Δύση. (Από 'κει και πέρα, βεβαίως, η άβυσσος, ιδίως ως προς την επιχειρηματικότητα και το κράτος δικαίου.) 

Η νέα γεωγραφία της ανάπτυξης θα λειτουργεί ώστε να ευνοείται ο δυτικός κόσμος και όσα συμφέροντα είναι προσδεδεμένα σε αυτόν και να δυσκολεύονται όσες χώρες λειτουργούν εναντίον του. Μάλλον, δεν πρέπει να περιμένουμε νέο Ψυχρό Πόλεμο και αντίστοιχες καταστάσεις, τα οφέλη της παγκοσμιοποίησης είναι πολλά -και πάλι ανεξάρτητα από το πως την αξιολογούν οι ακραίοι της Δεξιάς και της Αριστεράς. Οπωσδήποτε, πάντως, οι εμπορικοί, οι εταιρικοί και οι νομισματικοί πόλεμοι θα είναι συχνότεροι και οι κόμβοι, όπως οι Ελλάδα, η Κύπρος, το Ισραήλ, το Κατάρ ή Σιγκαπούρη θα έχουν ή μπορούν να έχουν μεγαλύτερη βαρύτητα από όση υποδηλώνουν τα οικονομικά ή τα δημογραφικά τους μεγέθη.

Επομένως, η Ελλάδα έχει δύο δρόμους. Είτε θα γίνει κάτι σαν "διόδια" προς το δυτικό κόσμο, άνθρωποι και εμπορεύματα θα περνάνε, τα τελωνεία, οι εφορίες, τα λιμάνια και ο τουρισμός θα παίρνουν ένα μικρό κομμάτι πλούτου και μ 'αυτό θα πρέπει να μάθουμε να ζούμε -κοινώς, εσωτερική υποτίμηση δίχως τέλος, αφού οι άλλοι θα ευνοούνται από τη γεωγραφία. Είτε η παραγωγική αναδιάρθρωση θα γίνει με όρους ανταγωνιστικότητας -διαφάνεια, λογοδοσία, κράτος δικαίου, καθετοποίηση, πολιτιστική νομιμοποίηση της επιχειρηματικότητας, της καλλιέργειας, του πλουτισμού κοκ -και η Ελλάδα θα είναι καλεσμένος στο πάρτι, όχι σερβιτόρος.

Τα πολιτικά κόμματα δε μιλούν καθόλου γι' αυτά. Μπορεί να μην τα έχουν υπόψη τους ή μπορεί να θεωρούν ότι δε φέρνουν ψήφους. Όπως και να 'χει, αφήνουν την εντύπωση ότι προτιμούν την πρώτη λύση. Δεν επενδύουμε τίποτε, μόνο εισπράττουμε, έστω και λίγα. Αλλά η λύση έχει περισσότερο ρίσκο απ' ότι φαίνεται. Τα "διόδια" υποκαθίστανται εύκολα από άλλους τόπους, πιο φτηνούς, οι δυνάμεις που θα μας νιώθουν αντίπαλους μπορεί να προσπαθήσουν να μας εμπλέξουν σε φασαρίες με γειτονικές χώρες, καθώς έχουμε μέτωπα ανοικτά, ούτως ή άλλως, και, διαρκώς, θα είμαστε ο αδύναμος κρίκος του συστήματος. Επομένως, η επιτυχημένη παραγωγική αναδιάρθρωση φαίνεται μονόδρομος. Αλλά το πολιτικό σύστημα -και μια στρατηγική μειοψηφία της κοινωνίας -δεν τη θέλουν. Και αυτό γιατί μπερδεύει τα πράγματα -το στάτους κβο της κοινωνικής δύναμης.

Οι μεταρρυθμίσεις στην Ελλάδα -οι πραγματικές, όχι οι κίβδηλες που εξαγγέλλονται διαρκώς -θα βγάλουν εκτός παιχνιδιού μεγάλο μέρος των πολιτικών και των επιχειρηματικών τάξεων (για να περιοριστούμε στην κορυφή της κοινωνικής πυραμίδας), αφού συνδέονται στενά με την οικονομική και την πολιτιστική εξωστρέφεια. Για να αλλάξουν τα πράγματα στην Ελλάδα, η εκπροσώπηση στη Βουλή ή συμμετοχή στην κυβέρνηση αποφασιστικών μεταρρυθμιστικών δυνάμεων είναι μία από τις κρίσιμες παραμέτρους. Ωστόσο, υπάρχουν και άλλες. Πολλά πράγματα δεν αλλάζουν μόνο με υπουργικές αποφάσεις. Το να περιμένουμε να αλλάξουν τα πράγματα μόνο με τις εκλογές είναι λίγο αισιόδοξο, αναπαράγουμε την αντίληψη ότι ένα χρεοκοπημένο κράτος μπορεί να αλλάξει μια χώρα αρκεί να αλλάξει η κυβέρνηση που το καθοδηγεί και να έρθει μια άλλη, έστω και ακραία μεταρρυθμιστική. Λογικές της Μεταπολίτευσης δηλαδή....

Για να μη μακρηγορώ, πιστεύω ότι οι μεταρρυθμίσεις μπορούν να διευκολυνθούν μέσα από μια διαλεκτική σχέση της ελληνικής κοινωνίας με το "παγκόσμιο χωριό". Δύο είναι οι μοχλοί: άμεσες ξένες επενδύσεις και παγκόσμιες οργανώσεις. Ως προς τις επενδύσεις δεν πρέπει να είμαστε νευρωτικοί, πρέπει να είμαστε, όμως, προσεκτικοί. Χρειαζόμαστε αναγνωρισμένες εταιρικές/ επενδυτικές επωνυμίες, μακριά από κεφάλαια βραχυπρόθεσμων τοποθετήσεων ή υπεράκτιων εταιρειών ή ακόμη χειρότερα εταιρείες -βιτρίνες. Προσωπικά, θα ήμουν επιφυλακτικός και με πολλά sovereign funds. Αντίθετα, δεν έχει τόσο σημασία αν οι επενδύσεις αφορούν κατασκευή smartphones ή κάτι πιο "ταπεινό" αρκεί το τελευταίο να είναι εξαγώγιμο προϊόν -γενικώς, πιστεύω ότι εφόσον η Ελλάδα μπει στον παγκόσμιο χάρτη, το πλεονάζον επιστημονικό προσωπικό θα έχει πολύ καλύτερες προοπτικές απασχόλησης, έστω και σε -μη επιστημονικές -θέσεις μάνατζμεντ ή υπηρεσίες business to bussines. Σημασία έχει να μην είναι κομματικά ελεγχόμενος ο επενδυτής, να δίνει μαζικά θέσεις εργασίας, να προσφέρει μια καλή εναλλακτική απέναντι στο Δημόσιο και να τσακίζει την πελατειακή εξάρτηση των ψηφοφόρων με τους κομματάρχες. Τότε θα δούμε πάλι την πολιτική αξία που θα έχουν τα voucher, οι πεντάμηνες συμβάσεις, οι διαρκώς μειωμένοι μισθοί στο Δημόσιο κοκ. Στις επόμενες εκλογές, θα έχουν ενδιαφέρον τα αποτελέσματα εκεί όπου υλοποιήθηκαν μεγάλες, διεθνείς κατά προτίμηση, επενδύσεις και το ποσοστό με οποίο θα βρεθούν οι παλαιοκομματικές δυνάμεις στην κάλπη.


Αυτό δε σημαίνει ότι κάθε ξένη (ή μικτής προέλευσης) επένδυση, ιδίως αν περιφέρεται στις συζητήσεις της Βουλής και τις συνεντεύξεις τύπου, είναι ο σωτήρας της ελληνικής οικονομίας. Ξαναλέω ότι απαιτείται επαγρύπνηση για την προστασία του δημόσιου συμφέροντος, του περιβάλλοντος κλπ. Και, σε κάθε περίπτωση, θα ήταν καλύτερο αν οι Έλληνες επιχειρηματίες ήταν σε θέση να δημιουργήσουν μόνοι τους νέους, εξωστρεφείς οικονομικούς κλάδους,σε σύγχρονα πρότυπα, μόνο που δεν αποδείχτηκαν τόσο ικανοί, ούτε καν στις καλές εποχές. Όπου ακούτε πάντως αόριστα συνθήματα "για ένα καλύτερο κόσμο", πολιτικούς "να αφουγκράζονται τις τοπικές κοινωνίες", οργανώσεις και κοινότητες γεωγραφικά και κοινωνικά απομονωμένες να έχουν εκλεπτυσμένες ευαισθησίες (πχ για την προστασία του ελληνικού τοπίου), ξένους επενδυτές "να χρειάζονται οπωσδήποτε συνεταίρους με γνώση της ελληνικής πραγματικότητας", "εναλλακτικά σχέδια αυτοοργάνωσης για την αξιοποίηση του φυσικού πόρου που θέλει ο ιδιώτης", τότε να δυσπιστείτε  για την προστασία του δημόσιου συμφέροντος, γίνει, δε γίνει τελικά η επένδυση. Όπου ακούτε χαμηλούς τόνους, περιγραφές με αριθμούς, λίγες ζητούμενες εγγυήσεις από τον επενδυτή, δεσμεύσεις ως προς το αποτέλεσμα και μια τοπική κοινωνία φιλόξενη, εκεί κάτι μπορεί να γίνει.

Ως προς τις παγκόσμιες οργανώσεις, όλοι μπορούμε να κάνουμε κάτι, αναλόγως του χρόνου και της ιδιοσυγκρασίας. Άλλοι αγαπούν το περιβάλλον, άλλοι τις ευάλωτες κοινωνικές ομάδες, άλλοι τον ανθρωπισμό, άλλοι την εκκλησία και τον ελληνισμό. Πέρα από τη συνδρομή σε ένα ευγενή σκοπό (όσο ενδιαφέρουσα και αν είναι αυτή η πτυχή, ας μείνουμε στο θέμα μας), κάθε επιλογή τσακίζει τον παλαιοκομματισμό γιατί κάνει την κοινωνία να νιώθει αυτοσυντήρητη και να περιφρονεί όσους τη θέλουν ανήμπορη και εξαρτημένη. Και εδώ βέβαια υπάρχουν προϋποθέσεις. Η οργάνωση πρέπει να είναι διεθνής ως προς τη σύνθεση και να υπηρετεί κάποιον διεθνή σκοπό που να ακουμπά, όμως, και τον ελληνικό χώρο με τα προβλήματά του. Οι διεθνείς οργανώσεις, ανεξαρτήτως αντικειμένου, έχουν πολλά πλεονεκτήματα: δε χρεοκοπούν, δεν εξαρτώνται από κρατικές επιχορηγήσεις ή μυστικά κονδύλια, έχουν ανεπτυγμένο σύστημα σχεδιασμού, παρακολούθησης, αξιολόγησης και λογοδοσίας, έχουν οριζόντια διάρθρωση (δηλαδή δεν ανθεί ο πατερναλισμός), δε στηρίζονται σε οικογενειακά ή τοπικά δίκτυα, δίνουν διαρκώς κίνητρα κοινωνικής αλληλεγγύης, προωθούν δεσμούς στην Ελλάδα και το εξωτερικό πολλών ανθρώπων με κοινές ανησυχίες κα. Όλα αυτά είναι, μιλώντας ιστορικά, "καινά δαιμόνια" στην ελληνική κοινωνία και εξοργίζουν τις παλαιοκομματικές δυνάμεις της Δεξιάς και της Αριστεράς, αφού δεν μπορούν να τα ελέγξουν ή να αντιμετωπίσουν και γι' αυτό ανακυκλώνονται έντεχνα τόσες θεωρίες συνωμοσίας -"νέα τάξη","παγκόσμια συνωμοσία", "όργανα του ιμπεριαλισμού", "χρηματοδοτούμενα από τις πολυεθνικές" κλπ. -με στόχο τους απληροφόρητους ή αφελείς ψηφοφόρους.

Τα παραπάνω βέβαια δεν μπορούν να αλλάξουν το θεσμικό πλαίσιο ή να μειώσουν τη φορολογία, τα πλέον καυτά προβλήματα σήμερα. Επίσης, χρειάζονται χρόνο. Μπορούν, όμως, να δημιουργήσουν de facto τις συνθήκες σάρωσης του παλαιοκομματισμού. Φυσικά, είναι πιθανό τότε να προκύψουν νέα προβλήματα με τις αναδυόμενες δυνάμεις. Έτσι είναι η ζωή. Αλλά η εποχή της ακινησίας του ζούμε τόσα χρόνια δεν αντέχεται άλλο.

Διαβάστε:

-για την οικονομική συνεργασία ΗΠΑ -Ευρώπης:

-για την οικονομική συνεργασία ΗΠΑ -Άπω Ανατολής

-για το γενικότερο πλαίσιο και τους καταλύτες των εξελίξεων.