"Αιέν αριστεύειν"; Κορόιδο είσαι;

Να το ξεκαθαρίσουμε ευθύς εξαρχής: δε μιλάμε για λεζάντα αριστείας. Παιδιά μεγαλογιατρών που παίρνουν "20", "έτσι", τα χαϊδεμένα των καθηγητών που παπαγαλίζουν τα πάντα και κουβαλούν τους προτζέκτορες, PRίστες επιχειρηματίες που κάνουν πάσης φύσεως χορηγίες για να πάρουν διάφορα "βραβεία" από τον τύπο, δεν είναι άριστοι είναι απλώς αρεστοί.

Άριστοι είναι οι επιχειρηματίες που εξάγουν μαζικά, οι μαθητές που βρίσκουν βέλτιστες λύσεις αντί να παπαγαλίζουν, οι πνευματικοί άνθρωποι που ασκούν επιρροή πολύ πέρα από τα ελληνικά σύνορα, οι ερευνητές που γράφουν ή καταγράφουν αλλά δεν αντιγράφουν, όσοι ανοίγουν νέους δρόμους στη δουλειά τους στον ιδιωτικό ή το δημόσιο τομέα κοκ. Στις πολιτισμένες χώρες, από τους άριστους επιλέγεται η πολιτική, η επιχειρηματική και η επιστημονική ηγεσία της χώρας. Όχι ότι είναι όσο ειδυλλιακό ακούγεται, προφανώς, υπάρχουν ίντριγκες και αδικίες αλλά δεν υπάρχει περίπτωση να γίνει ανεκτός ένας που θα αποδειχθεί μέτριος ή πολύ περισσότερο απατεώνας. Ξέρουμε περιπτώσεις υπουργών που αντιγράψανε πχ το διδακτορικό τους και όταν αποκαλύφθηκε παραιτήθηκαν και ζήτησαν συγγνώμη κάμποσες φορές. Κανένα κόμμα δεν τους κάλυψε ούτε είπαν "έπρεπε να πάρουμε το "χαρτί", ήμαστε φτωχοί και δε βγαίναμε οικονομικά" γιατί, απλούστατα κανείς δε θα νοιαζόταν και έμειναν με ένα στίγμα που θα τους κυνηγά σε όλη τη ζωή και έχει τερματίσει κάθε φιλοδοξία τους.

Στην Ελλάδα, η αριστεία εκτιμώταν, σε γενικές γραμμές, πριν τη δεκαετία του '80. Ήταν κυρίως απότοκο της προσπάθειας εκσυγχρονισμού της χώρας από τους βενιζελικούς, κάμποσες δεκαετίες πριν. Φυσικά ήταν μια αριστεία εν πολλοίς αναχρονιστική. Η κοινωνία της εποχής μπέρδευε συχνά την αριστεία με αυτό που ορίσαμε ως "λεζάντα αριστείας", άλλες φορές μετρούσε την αριστεία με λάθος τρόπο, υποτιμώντας πχ τις εφαρμοσμένες επιστήμες υπέρ των ανθρωπιστικών ή το εμπόριο υπέρ της εργοστασιακής βιομηχανίας αλλά, τουλάχιστον, ως ιδανικό το προέβαλλε, έστω κι αν δεν το επιβράβευε συνήθως στην πράξη. 

Από τη δεκαετία του '80 και μετά, οπότε η μετριοκρατία θεωρήθηκε τεκμήριο εκδημοκρατισμού, μια σειρά από πράξεις (κατάργηση αξιολογήσεων όπου ήταν δυνατό, κατάργηση κάθε φίλτρου προστασίας απέναντι στο λαϊκισμό, παράκαμψη των υποτυπωδών κανόνων που διαχώριζαν τους επαρκείς από τους ανεπαρκείς κα) ευνόησαν την ισοπέδωση. Όχι σε όλες τις περιπτώσεις -κανένα σύγχρονο κράτος δεν μπορεί να λειτουργήσει μόνο με μέτριους -αλλά σε πολλές. Το αποτέλεσμα είναι η λούφα και η μετριότητα να συμφέρουν πολύ πλέον. Γιατί να είσαι καλός επαγγελματίας όταν τα ίδια λεφτά μπορείς να τα βγάλεις με τη φοροδιαφυγή; Γιατί να είσαι παραγωγικός ΔΥ όταν δεν πληρώνεσαι περισσότερο από το διπλανό σου που είναι άχρηστος; Γιατί να κάνεις σοβαρές επιστημονικές δημοσιεύσεις όταν καλύτερο αποτέλεσμα έχει μια πετυχημένη σχέση υποτέλειας με παλαιότερο πανεπιστημιακό; Τέτοια κρούσματα υπήρχαν και παλαιότερα, όμως, τις τελευταίες δεκαετίες τα πράγματα έγιναν χειρότερα. Μάλιστα, τα τελευταία χρόνια (χρονολογικά, περίπου μετά το €) έφτασαν στα άκρα, καθώς το να είσαι μέτριος ισοδυναμούσε, περίπου, με έπαινο. Αυτό φαινόταν από το ποιους δεχόταν ως συνομιλητές οι πολιτικοί αρχηγοί, ποιους προέβαλλαν τα μίντια αλλά και ποιους επιβράβευε το εκλογικό σώμα σε πλήθος αναμετρήσεων -για τη Βουλή, για την ΤΑ κλπ. Το να είσαι άριστος σήμαινε το να είσαι κορόιδο, περισσότερα μπορούσες να κερδίσεις με πιο ξεκούραστους τρόπους, την ίντριγκα, το λαϊκισμό, την κλάψα κ.α..

Ανακαλύπτουμε σήμερα ότι το πολιτικό σύστημα δεν έχει εφεδρείες για τη διαχείριση της κρίσης, οι περισσότερες επιχειρήσεις μας δεν είναι ανταγωνιστικές, πολλοί επιστήμονες δυσκολεύονται να κάνουν δουλειά με διεθνείς προδιαγραφές και άλλα πολλά δυσάρεστα. Γιατί να είναι, όμως, διαφορετική η κατάσταση; Πότε προετοιμάσαμε τους σωστούς ανθρώπους για την πολιτική, οικονομική και επιστημονική ηγεσίας της χώρας; Δε θα το πληρώναμε, άραγε, ποτέ;