Χτίζοντας συναινέσεις

Μ' αρέσουν πολύ τα βιβλία. Τα μόνα βιβλία που δεν ακούμπησα ούτε ακουμπάω ποτέ και πουθενά είναι αυτά της Σημειωτικής. Ίσως επειδή δε μ' αρέσουν οι μεταφορές αλλά η κυριολεξία. Ίσως επειδή προτιμώ τη διαύγεια από τις αμφισημίες. Ίσως επειδή δε θέλω ποτέ να δίνω αυθαίρετες ερμηνείες σε όσα διαβάζω -ούτε, βέβαια, μου αρέσει να με ερμηνεύουν κατά το δοκούν. Αλλά, πέρα από τη Σημειωτική, διαβάζω πολύ: ιστορικά, λογοτεχνικά, επιστημονικά βιβλία και ό,τι άλλο μπορεί να βρεθεί κοντά μου. Μετά από αυτή τη μικρή βραδινή περιαυτολογία (ελπίζω να μην κούρασε, μετά από τριάντα αναρτήσεις, ας μου συγχωρεθεί που έγραψα και για ένα χαρακτηριστικό μου!), ας ασχοληθούμε με τα αγαπημένα μας θέματα: ανάπτυξη, ιστορία, επιστήμες, πολιτική.

Δύο από τα αγαπημένα μου βιβλία -είναι πάρα πολλά -είναι ο Πλούτος και η Φτώχεια των Εθνών και ο Προμηθέας Χωρίς Δεσμά του Ντέϊβιντ Λαντς. Τα διάβασα πριν αρκετά χρόνια, με εντυπωσίασαν από την πρώτη ανάγνωση και με έκαναν να αναθεωρήσω μερικές από τις απόψεις που είχα για την πρόκληση ανάπτυξης στις μικρές χώρες, όπως η Ελλάδα.

Ο Λαντς τεκμηριώνει στα βιβλία αρκετά ενδιαφέροντα σημεία:

- το κλίμα μιας χώρας έχει τη σημασία του. Αυτό δεν αφορά την Ελλάδα που γενικά έχει ήπιο κλίμα, εξηγεί όμως πολλά για τις χώρες που αντιμετωπίζουν πρόσθετες δυσκολίες πχ την έλλειψη νερού ή τα μικρόβια. Καλό, όμως, είναι το θυμόμαστε και στη χώρα μας όταν θεωρούμε πχ ότι οι πολιτικές των ανεπτυγμένων χωρών είναι ο μόνος λόγος για τα δεινά του Τρίτου Κόσμου, υπονοώντας ότι το ίδιο ισχύει και τη δική μας περίπτωση.

-η επιχειρηματικότητα και η εργασία είναι ουσιαστικές για την ανάπτυξη μιας χώρα. Κοινωνίες που εκτιμούν υπερβολικά τον ελεύθερο χρόνο και την "αξιοσέβαστη ζωή" (σταθερό εισόδημα με λίγη δουλειά πχ σε κλειστές αγορές ή το Δημόσιο) θα μείνουν πολύ πίσω, άμεσα ή σταδιακά, από εκείνες που εργάζονται αδιάκοπα.

-Η κοινωνική ετοιμότητα για τον εκσυγχρονισμό μιας κοινωνίας είναι απείρως σημαντικότερη από την τεχνολογία, όσο κι αν η τεχνολογία είναι σημαντική. Ορισμένες κοινωνίες, σε κάποιες ιστορικές συγκυρίες, κάνουν την υπέρβαση και προχωρούν μπροστά. Άλλες όχι.

-Οι αποκλεισμοί, για οποιοδήποτε λόγο, είναι αντιπαραγωγικοί -εκτός από αντιδημοκρατικοί. Πχ αποκλείοντας τις γυναίκες από την οικονομία και την πολιτική, καταστρέφεις τα μισά από τα ταλέντα μιας χώρας. Αποκλείοντας τις μειονότητες ή τους μετανάστες παθαίνεις ακριβώς το ίδιο. Όλα αυτά κοστίζουν πολλαπλάσια σε βάθος χρόνου.

Ο Λαντς χρησιμοποιεί εκτενώς την ιστορική ανάλυση και διάφορα στατιστικά στοιχεία, καταφέρνοντας να συνδέσει τον οικονομικό φιλελευθερισμό με το βεμπερισμό και μια πτυχή της μαρξιστικής ανάλυσης ενώ κατηγορήθηκε για ευρωκεντρισμό και ότι χρησιμοποίησε θεωρίες που τις αντιπαθούν μερικές σχολές σκέψης. Η απάντηση του Λαντς ήταν ότι οι χώρες που καταφέρνουν να εκσυγχρονιστούν ακολουθούν παραινέσεις σαν τις δικές του, όχι των αντιπάλων του. Οι επικριτές του είναι κυρίως σινολόγοι, ανατολιστές και επιστήμονες συναφών πεδίων.

Η δική μου γνώμη είναι ότι θεωρίες "αιρετικές" -δηλαδή χωρίς ρητές ιδεολογικές αρχές -που συνθέτουν τα ορθότερα πορίσματα από την οικονομική επιστήμη είναι οι εγκυρότερες σε μια παγκοσμιοποιημένη εποχή, όπου όλες οι βεβαιότητες ανατρέπονται διαρκώς. Εκτός από τις θεωρίες του Λαντς, πολύ χρήσιμη είναι η Νέα Οικονομική Γεωγραφία και η θεωρία για το μονοπωλιακό ανταγωνισμό. 

Δυστυχώς, προς το παρόν, αυτές οι θεωρίες δεν εμπνέουν πολύ τον πολιτικό διάλογο που γίνεται στην Ελλάδα. Ίσως από μόνο του αυτό να είναι ενδεικτικό για την αδυναμία μας να επιτύχουμε τις συναινέσεις που χρειάζονται για να ξεπεράσουμε την οικονομική κρίση. Πάντως, καθώς οι συναινέσεις θα γίνονται το ζητούμενο, όλο και πιο συχνά, θα χρειαστεί να συνθέσουμε πολλές και αρκετά διαφορετικές θεωρίες και ιδεολογίες. Είναι το επόμενο στοίχημα για τη χώρα.



Διαβάστε:

Ντ. Λαντς (1997), Ο Πλούτος και η Φτώχεια των Εθνών, Εκδόσεις Λιβάνη
Ντ. Λαντς (1969/ 2009), Ο Προμηθέας Χωρίς Δεσμά, Πολιτιστικό Ίδρυμα Ομίλου Πειραιώς