Μερικές ιδέες αποδίδουν

Η Ολλανδία γεννήθηκε το 17ο αιώνα, μέσα από ένα διμέτωπο αγώνα. Από τη μια η Ισπανική Αυτοκρατορία, από την άλλη η θάλασσα. Οι Ισπανοί έφυγαν από τη χώρα μετά από αγώνες δεκαετιών, ενώ η θάλασσα σταδιακά υποχώρησε. Και οι δύο εξελίξεις οφείλονται στη συστηματική και συντονισμένη προσπάθεια των Ολλανδών, γεγονός που σφυρηλάτησε από πολύ νωρίς την ενότητα της ολλανδικής κοινωνίας.

Οι Ολλανδοί -κυρίως οι Δήμοι και οι Συντεχνίες -περιόρισαν σημαντικά τη δύναμη του βασιλιά -αν και δεν κατάφεραν, εκείνη την εποχή, να πετύχουν τη διάκριση των εξουσιών. Αυτή ήταν η πρώτη καλή ιδέα που είχαν οι Ολλανδοί. Δεν ήταν όμως η μόνη.

Οι Ολλανδοί έδειξαν μια σαφή προτίμηση στην ανεξιθρησκεία. Στην Ευρώπη μαίνονταν, με μεγάλη αγριότητα, ο Τριακονταετής Πόλεμος ανάμεσα σε Καθολικούς και Διαμαρτυρόμενους -ακόμη και βασιλιάδες έπεφταν νεκροί στα πεδία των μαχών. Τότε, μερικοί σοφοί από την Ολλανδία πρότειναν ότι, αντί να γίνεται μακελειό σε όλη την Ευρώπη για το αν η θεία μετάληψη πρέπει να λαμβάνεται με όστια ή όχι, είναι καλύτερα καθένας να κάνει ό,τι θέλει και να κρίνεται για τις επιλογές του από το Θεό. Η Ευρώπη, τελικά, συμμερίστηκε αυτή την άποψη το 1648 με τη Συνθήκη της Βεστφαλίας.

Η ανεκτικότητα απέναντι στα άλλα δόγματα και τις άλλες θρησκείες οδήγησε πολλούς Ιταλούς εμπόρους, τραπεζίτες και τεχνίτες να εγκαθίστανται εκεί, όταν νικιόταν στους πολιτικούς αγώνες στην Ιταλία και κινδύνευαν. Τελείως φυσιολογικά, ένα μέρος από τους Γάλλους Ουγενότους -που είχαν μεγάλη κλίση στο εμπόριο, τη ναυτιλία και τη βιοτεχνία -κατέληξαν εκεί έπειτα από το διωγμό τους. Αλλά και οι Εβραίοι ήταν ευπρόσδεκτοι -ιδίως όσοι γνώριζαν αστρονομία, χαρτογραφία και άλλες επιστήμες που διευκόλυναν το εμπόριο. Όλα αυτά οδήγησαν σε μια εκπληκτική ανάπτυξη, ιδίως αν κοιτάξει κανείς τα δημογραφικά μεγέθη της χώρας.

Η κεντρική τράπεζα ήταν μια άλλη πρωτότυπη ιδέα των Ολλανδών για να αποφεύγονται προβλήματα με την κυκλοφορία του χρήματος, την ανταλλαγή ξένων νομισμάτων κλπ. Η μεταφορά της ευθύνης της κυκλοφορίας χρήματος από το βασιλιά σε μια ανεξάρτητη τράπεζα βοήθησε σημαντικά στη σταθερότητα της οικονομίας.

Δεδομένου ότι η κυβερνώσα δυναστεία της Οράγγης ήταν μονίμως χρεωμένη, οι σκληρά εργαζόμενοι πολίτες φρόντισαν να διαχωρίσουν το ιδιωτικό χρέος του βασιλιά από το δημόσιο χρέος της χώρας -για πρώτη φορά στην Ιστορία. Η κοινωνία δεν ήταν πλέον υπόλογη για τις προσωπικές επιλογές του μονάρχη. 

Τότε, λοιπόν, άρχισε σταδιακά να χτίζεται μια μεγάλη εμπορική και αποικιακή δύναμη, με εξαιρετική οργάνωση και προοπτική. Οι Ολλανδοί της εποχής δεν περιορίστηκαν μόνο στην απόκτηση πλούτου έδειξαν αδυναμία και στον πολιτισμό με μια σαφή προτίμηση στο θέατρο και τη ζωγραφική. Πολλές παραγγελίες του Ρέμπραντ προέρχονταν, μάλιστα, από τις συντεχνίες. Η ορμητικότητα των Ολλανδών ήταν τόσο μεγάλη που όταν οι Whings στην Αγγλία στασίασαν εναντίον των Στιούαρτ και τους κάλεσαν σε βοήθεια, εκείνοι κατάφεραν να νικήσουν τον στρατό των Άγγλων καθολικών και να εγκαταστήσουν στο Μπάκιγχαμ τους δικούς τους βασιλείς Γουλιέλμο και Μαρία. Τους αποχωρίστηκαν χωρίς πρόβλημα -ένας βασιλικός θρόνος δε χηρεύει, οι μνηστήρες είναι πάντα πολλοί.

Ο Γουλιέλμος και η Μαρία έφεραν μαζί τους τις καλές ιδέες των Ολλανδών, οι οποίες προστέθηκαν στις καλές ιδέες και συνήθειες των Βρετανών -το ανεξάρτητο κοινοβούλιο, την καταδεκτική  -τότε, όχι τώρα -στους αστούς και τους ξένους αριστοκρατία και την τάση για περιπέτεια. Σταδιακά, οι Βρετανοί διαχώρισαν την εξουσία της κυβέρνησης και των δικαστηρίων από αυτή του βασιλιά και έβαλαν τις βάσεις για τη δική τους κυριαρχία. Οι Ολλανδοί δεν κατάφεραν να τους ακολουθήσουν και τον επόμενο αιώνα έχασαν αρκετή από τη δύναμή τους στην Ευρώπη. Αλλά όχι για πολύ. Ο Άνταμ Σμιθ διαπίστωσε το 1776 ότι στην Ολλανδία τα επιτόκια ήταν ελαφρώς χαμηλότερα από ό,τι ήταν στην Αγγλία, επομένως, η οικονομία της ήταν ακόμη αρκετά ανταγωνιστική. Χρειάστηκε να γίνει η πρώτη βιομηχανική επανάσταση στη Βρετανία και να εμπλακεί η Ευρώπη στους ναπολεόντειους πολέμους για να καταφέρουν οι Βρετανοί να μείνουν μόνοι παγκόσμιοι κυρίαρχοι.

Νομίζω ότι εύκολα καταλαβαίνουμε, ιδίως σήμερα, ότι η ανεκτικότητα στους ξένους, η ανεξαρτησία των οικονομικών θεσμών από την πολιτική εξουσία και ο καλύτερος έλεγχος των πολιτών επάνω στα δημόσια οικονομικά μπορούν να έχουν καταλυτικές συνέπειες στην πορεία μιας χώρας. Στην ανάγκη, αν δεν μπορούμε οι ίδιοι να πρωτοτυπήσουμε, πράγμα δύσκολο, ούτως ή άλλως, μπορούμε κάλλιστα να υιοθετήσουμε τους τρόπους των άλλων. Το έκαναν, πέρα από τους Βρετανούς, πάρα πολλοί στην Ιστορία και δε ζημιώθηκαν καθόλου. Προφανώς, δεν προβλέπεται να εξελιχθεί σε σπουδαία πολιτική δύναμη μια χώρα δέκα εκατομμυρίων κατοίκων, έστω κι αν βρίσκεται σε γεωπολιτικό σταυροδρόμι. Η οικονομική δύναμη, όμως, είναι πολύ πιο εύκολα προσβάσιμη σε μια κοινωνία που προσπαθεί  συστηματικά και συντεταγμένα.