Η Αποποιημένη Κληρονομιά (Ι)

Σύμφωνα με το Μαρξ, η Ιστορία αποτελεί τη βάση κάθε επιστήμης. Όταν π.χ. μαθαίνουμε Φυσική, ουσιαστικά μαθαίνουμε την ιστορία της Φυσικής δηλαδή μια σειρά από θεωρίες οι οποίες άντεξαν την επαλήθευση του πειράματος και δεν αντικαταστάθηκαν από άλλες στο πέρασμα του χρόνου. Αν η ιστορία έχει κάποια σημασία για τις θετικές επιστήμες, είναι σαφές ότι η σημασία της είναι πολύ μεγαλύτερη στις κοινωνικές επιστήμες. Οι κοινωνικές επιστήμες με τη σειρά τους επηρεάζουν άμεσα ή έμμεσα τη διαμόρφωση της συλλογικής ταυτότητας μιας χώρας, τη συγκρότηση του πολιτικού διαλόγου, την ιεράρχηση μιας θεματικής για τα υφιστάμενα προβλήματα, την ανάδειξη των τροπαίων και των κολάφων μιας κοινωνίας. Επομένως, η σωστή κατανόηση της ιστορίας είναι πολύ σημαντικότερη από όσο φαίνεται εκ πρώτης όψεως γιατί επηρεάζει τον τρόπο που προσεγίζεται η κοινωνία από άλλες επιστήμες.

Πως καταλαβαίνουμε στην Ελλάδα την Ιστορία; Δεν αναφέρομαι στο κομμάτι που χρησιμοποιείται για τη “σφυρηλάτηση” της εθνικής ταυτότητας, το οποίο, ούτως ή άλλως, ούτε εύκολα είναι συμβατό με την κριτική σκέψη (“οι από 'δω φάγαμε τους από 'κει”), ούτε ούτε εύκολα μπορεί να αντέξει σε μια καταιγίδα πληροφόρησης, προερχόμενη κυρίως από το Διαδίκτυο. Αναφέρομαι, σε εκείνο το κομμάτι, το υποτιμημένο από την καθεστωτική σκέψη. Πχ δεν είναι απλώς πιθανό, είναι βέβαιο ότι, ως συνέλληνες, δε θέλουμε να ακούσουμε λέξη για όσα προσάπτουν οι Τούρκοι ιστορικοί στους κινητήρες της Ελληνικής Επανάστασης του 1821 -ότι ήταν όργανα των Μεγάλων Δυνάμεων στο μεταξύ τους ανταγωνισμό και μερικά άλλα. Η σύνθεση μιας νέας άποψης, υπό το πρίσμα ενός ευρύτερου πλουραλισμού, πάνω σε ένα ευαίσθητο πολιτικά θέμα φαίνεται πως είναι εξαιρετικά δύσκολο ζήτημα, όχι μόνο για μας αλλά και για άλλους λαούς. Όμως, όταν αγνοούνται ή δεν επισημαίνονται στο δημόσιο λόγο (ΜΜΕ, ημερίδες κλπ) βασικά ιστορικά γεγονότα ή εξελίξεις, τότε ο πολιτικός διάλογος δεν μπορεί να είναι γόνιμος. Πότε ήταν η τελευταία φορά που ακούστηκε πανελλαδικά ότι εκτός από τη φιλοσοφία, οι αρχαίοι Έλληνες ήταν πρωτοπόροι σε μια σειρά από επιστήμες και εφευρέσεις -στα ελληνιστικά βασίλεια; Πότε επισημάνθηκε ότι πολλοί επιστήμονες και μηχανικοί εγκατέλειψαν αργότερα την Αλεξάνδρεια για να εγκατασταθούν στην Κωνσταντινούπολη, δίνοντας στην Αυτοκρατορία τα εργαλεία που χρειαζόταν για να αντέξει επιδρομές, πολέμους, εμφυλίους, στάσεις και πολλά άλλα για πάνω από χίλια χρόνια;

Γιατί δεν τονίζονται σχεδόν ποτέ οι απόψεις των σοφιστών για τη σχετικότητα των αξιών των ανθρώπων; Γιατί δεν επισημαίνεται η σημασία του πειράματος, της επιστημονικής ορολογίας και της επιστημονικής μεθόδου -οι βάσεις όλων τέθηκαν κατά την ελληνιστική εποχή; Μήπως τα παραπάνω δεν είναι επιτεύγματα του ανθρώπινου πνεύματος, ισάξια, αν όχι ανώτερα, από αυτά των σωκρατικών φιλοσόφων, των κλασικών ποιητών ή των Πατέρων της Εκκλησίας; Μήπως στην εποχή μας είναι ξεπερασμένες οι αντιλήψεις για Μία Αλήθεια που τόσο ευνοούν τον δογματισμό και τη σχολαστική σκέψη; Γιατί υπογραμμίζουμε τη σημασία της μάχης στα Δερβενάκια αλλά δε λέμε κουβέντα για τους διπλωματικούς θριάμβους του Καποδίστρια; Δεν είναι γνωστό ότι με τη διπλωματία αξιοποιήσαμε πέρα από κάθε προσδοκία ή αχρηστεύσαμε στρατιωτικές επιτυχίες ή μετριάσαμε στρατιωτικές αποτυχίες;

Όταν η ελληνική επιστημονική κοινότητα ανέχεται διαχρονικά να πιστώνεται, από την Εκκλησία, το σχολείο και τα media, η ιστορική εξέλιξη του πολιτισμού μας σε μια αόριστη “λεβεντιά” και σε ένα σχολαστικό τρόπο σκέψης που αναπτύχθηκε από μορφωμένους αλλά δογματικούς λογίους, δεν είναι να απορεί κανείς που άλλοι πολιτικοί υποστηρίζουν σοβαρά την τεχνοφοβία μεγάλου μέρους της κοινής γνώμης και άλλοι υπεραμύνονται της “ελληνικής ιδιαιτερότητας”. Ούτε φυσικά που στον 21ο αιώνα, στην Ελλάδα, η ώριμη βιομηχανική οικονομία και η κοινωνία των πολιτών ακόμη παλεύουν να γεννηθούν -και όχι με τις καλύτερες πιθανότητες να τα καταφέρουν.