Το “κρεμμύδι”

Παρατηρώντας τα ελληνικά μίντια, σχηματίζει κανείς την εικόνα ότι ο χρόνος έχει σταματήσει το 2009. Από το ξέσπασμα της κρίσης και μετά κάθε άλλη είδηση, συνταρακτική με τους όρους της προηγούμενης περιόδου, θάβεται μέσα σε λίγες μέρες. Θέματα που απασχολούσαν την κοινή γνώμη κατά καιρούς, από κυβερνητικές αλλαγές μέχρι σημαντικά αθλητικά γεγονότα, και από τηλεοπτικά δρώμενα μέχρι ιδιαίτερα διεθνή γεγονότα (πόλεμοι, γενοκτονίες, πραξικοπήματα) πλέον περνάνε και δεν ακουμπάνε. Το μόνο που καίει όλους είναι το εξής: η ορατή απειλή της πτώχευσης του ελληνικού κράτους. 

Με όλο αυτόν τον παροξυσμό που επικρατεί γύρω μας, δεν είναι εύκολο να αμφισβητήσεις μύθους που έχουν κυριαρχήσει στο δημόσιο διάλογο της χώρας. Παρόλο που πολλοί προσπαθούν να εμβαθύνουν στο πρόβλημα, αποφεύγοντας τα τετριμμένα και τις ουτοπικές λύσεις, λίγες από αυτές τις φωνές ακούγονται ευρύτερα. Γιατί θέλει θάρρος και παρρησία να παραδεχτείς ότι στη χώρα που ζεις το δημοσιονομικό πρόβλημα είναι απλώς η κορυφή του παγόβουνου. Είναι το οξύ σύμπτωμα μιας γενικευμένης υπανάπτυξης των κοινωνικών δομών της νεοελληνικής κοινωνίας. Εφόσον η Ελλάδα είχε μια ισχυρή παραγωγική βάση, απότελούμενη από ένα πυκνό πλέγμα από μεγάλες ή μικρότερες αλλά, σε κάθε περίπτωση, ανταγωνιστικές επιχειρήσεις, με δικτύωση σε υψηλού επιπέδου ερευνητικά κέντρα, όπως συμβαίνει στις πιο ανεπτυγμένες χώρες, η ανάπτυξη θα κάλυπτε μεγάλο μέρος των ελλειμάτων και η χώρα θα είχε λιγότερο οδυνηρές προσαρμογές. Ακριβώς, όπως μια υγιής δημόσια διοίκηση, η οποία θα προγραμμάτιζε ορθολογικά τις δημόσιες δαπάνες, θα εισέπρατε τους όλους τους φόρους, θα απασχολούσε μόνο το προσωπικό που χρειάζεται, μπορούσε να αποτελέσει σημαντικό παράγοντα ισορροπίας μιας χειμαζόμενης οικονομίας και μιας αποπροσανατολισμένης κοινωνίας. Όμως, μια τέτοια δημόσια διοίκηση χρειάζεται οξύνοες και αποφασιστικούς πολιτικούς, μια διαφορετική στελέχωση, ιδίως στις ανώτερες βαθμίδες, και διαφορετικές αξίες ως προς το τι είναι δημόσιο, πως το διαχειριζόμαστε και με ποιο σκοπό. Οι αδύναμες επιχειρήσεις και το διεφθαρμένο κράτος έχουν κοινό παρανομαστή τις στρεβλώσεις στο εκπαιδευτικό σύστημα και μια δημογραφική αδυναμία, με πολλούς ηλικιωμένους και χωρίς ιδιαίτερες δεξιότητες σε θέσεις εξουσίας. Η σταδιακή σύνδεση του δημοσιονομικού προβλήματος με τις αξίες της κοινωνίας υποδεικνύει πως η άρνηση ενός σημαντικού μέρους της ελληνικής κοινωνίας να ασπαστεί τις νεωτερικές αξίες για την προστασία του δημόσιου συμφέροντος από τους καιροσκόπους, η άρνηση της σημασίας του ερευνητικού πνεύματος και της καινοτομίας στην εξέλιξη της κοινωνίας, η αποσιώπηση της αριστείας, σε ατομικό και συλλογικό επίπεδο, και γενικότερα η προαγωγή μερικών καλών συνηθειών που ανταμοίβουν όσους τις υιοθετούν, ευθύνονται σε μεγάλο βαθμό για τη σημερινή μας κατάντια.

Βλέπουμε λοιπόν ότι το πρόβλημα της σημερινής Ελλάδας είναι σαν το κρεμμύδι. Έχει πολλούς φλοιούς και, καθώς τους αφαιρούμε, θα μας έρχονται δάκρυα.